Wat is tatami-heri?
Vanochtend heb ik een afspraak met een vrouw die de mooiste tassen van tatami-heri maakt.
Om bij het begin te beginnen... Vorig jaar kwam ik voor het eerst in aanraking met tatami-heri. Dat is de stevige sierband die de randen van tatami, de traditionele Japanse vloermatten, beschermt.
Jarenlang had deze band maar één functie: het afwerken en beschermen van tatami. Maar Japan verandert. Steeds meer mensen wonen in moderne appartementen en huizen zonder tatami. Daardoor neemt de vraag naar tatami én tatami-heri langzaam af en staat deze traditionele industrie onder druk.
Om dit prachtige materiaal een nieuw leven te geven, begonnen Japanse ontwerpers ongeveer tien jaar geleden tassen en accessoires van tatami-heri te maken. En wat blijkt? Het materiaal is er perfect voor! Het is stevig, licht, slijtvast en toch verrassend flexibel. Bovendien zijn de banden tegenwoordig verkrijgbaar in een enorme variatie aan kleuren, dessins en zelfs glanzende afwerkingen. De keuze is werkelijk indrukwekkend.
De vrouw die ik vandaag bezoek werkte vroeger bij een bank. Toen ze kinderen kreeg, besloot ze thuis te blijven. Omdat ze altijd al creatief was, ontdekte ze tatami-heri en maakte ze van haar hobby haar beroep. Inmiddels ontwerpt ze prachtige tassen en accessoires en geeft ze workshops aan mensen die deze bijzondere techniek willen leren.
Ze laat me haar enorme collectie heri zien, vertelt enthousiast over de verschillende soorten en geeft me vervolgens een workshop waarin ik meerdere accessoires mag maken.Ik ben ervan overtuigd dat ook veel creatieve mensen in Nederland enthousiast zullen worden zodra ze kennismaken met tatami-heri. Het materiaal is nog vrijwel onbekend, maar ik weet zeker dat het daar niet lang bij zal blijven.
Nog voordat we aan de workshop begonnen, zette ze een heerlijke kom udon voor me neer. Zulke momenten herinneren me eraan waarom ik zo van Japan houd. De Japanse gastvrijheid, omotenashi, zit niet in grote gebaren, maar juist in de kleine dingen. Er wordt met zorg voor je gekookt, je wordt geholpen zonder dat je erom hoeft te vragen en aan het einde bracht ze me zelfs terug naar het station, zodat ik op tijd bij mijn volgende afspraak kon zijn. Dat is typisch Japan.
Een prive tsumami zaiku workshop
In de middag had ik een afspraak met een andere vrouw. Ze maakt de prachtigste bloemen met de traditionele Japanse techniek tsumami zaiku. De moderne manier kende ik al, maar ik wilde juist leren hoe deze eeuwenoude techniek oorspronkelijk werd uitgevoerd.
Ze ontving me in een kimono, haar favoriete kleding. Dat is heel normaal in Japan. De ene dag draag je een spijkerbroek, de andere dag een kimono. Niemand kijkt daar vreemd van op.
Voor deze techniek heb je verrassend weinig nodig: een houten plankje, een houten spatel, traditionele rijstlijm, een pincet en kleine vierkantjes zijde in verschillende afmetingen. Alles gebeurt met de hand. Geen machines, geen haast, alleen geduld en precisie.
De grootste vierkantjes worden met een pincet zorgvuldig tot een driehoek gevouwen. Daarna worden ze in de rijstlijm gezet en opnieuw met het pincet gevouwen totdat een perfect bloemblaadje ontstaat. Het lijkt eenvoudig, maar elk bloemblaadje moet exact dezelfde vorm krijgen. Eén klein verschil en de bloem verliest haar symmetrie.
Toen alle bloemblaadjes klaar waren, begon het leukste gedeelte: het samenstellen van de bloem. Laag voor laag ontstond er uit tientallen kleine gevouwen stukjes zijde een verrassend elegante bloem. Ik koos ervoor om er een broche van te maken. Dankzij de traditionele lijm konden de bloemblaadjes nog voorzichtig worden verschoven totdat alles precies op zijn plaats zat.
Als finishing touch werden kleine gouden meeldraden toegevoegd. Dat gaf de bloem meteen veel meer diepte en een klassieke uitstraling.
Ik was ontzettend blij met het eindresultaat. Het was mijn eerste traditionele tsumami-zaiku bloem, maar zeker niet mijn laatste. Ik wist meteen dat ik deze techniek ooit ook in Nederland wilde laten zien.
Overal in haar atelier stonden bloemen, haarspelden en kunstwerken. Sommige waren klein en verfijnd, andere indrukwekkend groot. Het meest bijzondere werk hing aan de muur. Ze vertelde dat ze dit maakte tijdens een moeilijke periode in haar leven. Het kostte haar ongeveer zes maanden om te voltooien. Als je bedenkt dat elk bloemblaadje afzonderlijk wordt gevouwen, begrijp je hoeveel geduld, concentratie en liefde daarin zijn gaan zitten.
Zelfs de kleurrijke golven aan de muur bleken volledig opgebouwd uit duizenden afzonderlijke gevouwen bloemblaadjes. Van een afstand lijken het schilderijen, maar van dichtbij zie je dat elk stukje zijde met de hand is gevouwen en gelijmd.
Toen ik het atelier verliet was het inmiddels donker. De workshop was voorbij, maar mijn dag nog lang niet. Nu was het tijd voor iets heel anders: ik had met een vriendin afgesproken in een izakaya!
De charme van de Japanse Izakaya
Na een dag vol workshops was het tijd om af te spreken met een vriendin in een izakaya. Een izakaya is een typisch Japanse eet- en drinkgelegenheid waar collega's, vrienden en familie na het werk samenkomen om te ontspannen. De sfeer is ongedwongen, gezellig en vaak behoorlijk levendig.
Juist daarom kom ik er zo graag.
Het eten is eenvoudig, maar altijd ontzettend lekker. In plaats van één grote maaltijd bestel je allerlei kleine gerechtjes om samen te delen: yakitori (gegrilde spiesjes), karaage (Japanse gefrituurde kip), gegrilde groenten, tofu, salades en natuurlijk een drankje erbij.
Voor mij laat een izakaya het echte Japan zien. Geen chique restaurant, maar een plek waar mensen lachen, praten en genieten van elkaars gezelschap. Na een intensieve dag was dit de perfecte afsluiting.